SEARCH EVENT
ÇORAP ÇETİK
Türkçe:
ÇORAP - ÇETİK
Anadolu geleneksel dokumalarında çorap, çetik, halı ve kilimler kullanım amaçlarının dışında motif ve renkleriyle unutulmuş bir uygarlığın sessiz dili veya okunamayan yazıtları gibidir. 16. yüzyıla kadar Eski Mısır, Yunan ve Roma’da çorap bilinmiyor; pantolonlar, bebek tulumlarında olduğu gibi ayağı saracak biçimde kullanılıyordu. Tarihi M.Ö. 600’lere dayanan keçe çorap örnekleri, Orta Asya’da Pazirik Kurgan kazılarında bulundu. Bugün, zengin bir kültürel kaynak olarak günümüze kadar gelmiş köy çorapları, insanın okuma yazma bilmediği bir zamanın düşünce veya sosyal olaylarını görsel olarak aktardıkları yazılı veya sözlü olmayan yasalarıdır. Her köylünün evinde çorap, çetik ören bir büyüğü vardır. Küçük yaştan itibaren yünün elde edilmesine, boyanmasına ve her bahar doğanın rengarenk çiçeklerle donanmasına tanık olan çocuklar, ileride dokuyacakları sanat eserleri için başlı başına bir hazırlık deneyimi yaşarlar. Çok zahmetle üretilen çoraplar eskidiğinde, eskiyen kısımları kesilerek bir başka çoraba yamanır. Bu “kavrak” denilen işlem, meydana gelen tesadüfi yeni desenler oluşmasına neden olduğu gibi, aileden evlenerek ayrılan kişinin kendine ait bir damga – desene sahip olma isteği ya da çoraplardaki sayıların sembolik anlamları gibi konular, motif zenginliğinin önemli kaynaklarıdır. Avşar köylerinde beyaz konçlu kınalı çorabın koncuna işlenen sümbül motifine verilen isimlerden “yetim kız”, “kalp kilidi”, “aşığım beni bırak”; ya da yörelere göre çorap desenlerine verilen isimlerden sülük, sürüngen, kuş, faredişi, çarkıfelek, tırtıl, keçiayağı, it izi, at izi, yıldız veya doğan çocuğun cinsiyetini belirten motifler; genç adam için bıyıklı, büyük efendi, kuyu kovası, kervan, dikenli, ayna, ağlayan söğüt, çavuş gibi binlercesi, evlilik çağındaki kızların gönlünün kimde olduğu belli olmasın diye ördükçe kesenin içine sakladığı mesaj yüklü çoraplar, bugün bize kalan kültür hazinelerimizdir.
Kaynakça:
Özbel, K. (1981). Türkiye köylerinden örme çoraplar. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
English:
SOCKS – SLIPPERS
In traditional Anatolian textiles, items such as socks, slippers, carpets, and kilims go beyond their practical uses. Through their motifs and colors, they act as the silent language or unread inscriptions of a forgotten civilization. Until the 16th century, socks were unknown in ancient Egypt, Greece, and Rome; instead, trousers were designed to cover the feet like modern baby rompers. Felt sock examples dating back to 600 BCE were discovered in the Pazyryk Kurgan excavations in Central Asia.
Today, village socks, which have survived as rich cultural artifacts, visually convey the thoughts and social events of a time when literacy was rare. These unwritten laws represent the cultural memory of a community. Every village household has an elder skilled in knitting socks and slippers. From a young age, children witness the process of obtaining wool, dyeing it, and observing nature's vibrant renewal each spring, serving as foundational preparation for their future artistic creations.
Socks, painstakingly produced, were often repaired when worn out. Worn parts were cut and patched onto another sock in a process called "kavrak." This technique not only created accidental new patterns but also reflected individual and familial identity. For instance, motifs became markers of personal or symbolic significance, such as designs representing the family crest, a newlywed’s unique mark, or symbolic numbers.
In Avşar villages, the white-cuffed bridal socks with hyacinth motifs on the cuff are named after themes like "orphan girl," "heart lock," or "lover, don’t leave me." Sock patterns across regions include names inspired by nature and daily life: leech, reptile, bird, mouse teeth, passionflower, caterpillar, goat hoof, dog track, horse hoof, star, and motifs indicating the gender of a newborn. For young men, designs such as mustache, master elder, water bucket, caravan, thorny, mirror, weeping willow, or sergeant carry cultural significance.
These socks, laden with secret messages, were often hidden in a pouch by marriageable young women to conceal their romantic inclinations. Today, they remain treasured cultural artifacts, reflecting the richness of Anatolian heritage.
References:
Özbel, K. (1981). Knitted stockings from Turkish villages. Türkiye İş Bankası Cultural Publications.
GALERİ
